شاخص کل بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران روز گذشته با افت ۱۹۲ واحدی (معادل ۱/ ۰ درصد) مواجه شد. نمادهای کالایی عمدتا نقش اهرم فشار را بر دماسنج بازار سهام ایفا ک
خطای انتظاری در بورس تهران
عبارات مهم : ایران
شاخص کل بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران روز گذشته با افت ۱۹۲ واحدی (معادل ۱/ ۰ درصد) مواجه شد. نمادهای کالایی عمدتا نقش اهرم فشار را بر دماسنج بازار سهام ایفا کردند. از سوی دیگر بعضی گروه ها مانند بانک ها در کانون توجه معامله گران قرار داشتند. ارزش معاملات روز گذشته بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران رشد محسوسی را نسبت به شنبه تجربه کرد. البته بخش قابل توجهی از رشد ارزش معاملات دیروز، به دنبال عرضه صف های سنگین خرید خودرویی ها بود که در دقایق نخست معاملات رقم خورد.
نکته جالب توجه چرخش معیوب نقدینگی میان گروه های متفاوت هست. نقدینگی سرگردان طی هفته های اخیر و با هراس از بازار جهانی و در بعضی موارد همگام با ضعف تحلیلی بازار به دنبال کسب سود بر اساس روایت های دلنشین ولی عموما دور از واقعیت، برآمده هست. نحوه معاملات سهام از این عنوان حکایت دارد که همچنان در درک واقعیت های موجود مسئله وجود دارد، کسب سودهای رویایی مطابق با تابستان گذشته ذهن معامله گران را به خود مشغول کرده هست. عدم درک مناسب از شرایط عامل خطرناکی است که می تواند علی رغم ظاهر ماجرا به زیان سنگین سرمایه گذار منجر شود.
خطای انتظاری در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران
واقعیت ماجرا این است که تابستان گذشته بورس با یک فاز تاخیر موج تلاطم اقتصادی کشور را منعکس کرد. در آن دوره با اوج گیری انتظارات تورمی، میزان سود انتظاری از سرمایه گذاری نیز رشد یافته بود. با این حال با کنترل منطقی قیمت ارز از سوی بانک مرکزی بخش قابل توجهی از انتظارات سرکش تورمی در حال فروکش کردن هست. البته سرکوب تورمی سیاستی است که دولت مطابق عادت خود در پیش گرفته و این عنوان در آینده اقتصادی کشور عامل دلواپس کننده ای است.
با این حال با اوضاع کنونی و اگر حالت استثنایی در معادلات سیاسی و اقتصادی کشور رخ ندهد یا رکود بازار جهانی محقق نشود می توان به تخلیه التهاب هر چه زیاد اقتصادی کشور با وجود تحریم های آمریکا امیدوار بود. با وجود عوض کردن صورت انتظارات در اقتصاد کشور ولی فعالان بازارها نمی خواهند این عنوان را باور کنند. بعضی سناریوها از سوی معامله گران بازارهای مالی داخلی مطرح می شود که با اوضاع کنونی واقعیت های اقتصادی فاصله محسوسی دارد. در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران نیز همچنان معامله گران با خیال سودهای شیرین تابستان در سودای کسب سودهای رویایی به سر می برند. عدم تطبیق ذهنیت سرمایه گذار با شرایط کنونی می تواند نتیجه ای معکوس به همراه داشته باشد.
شاخص کل بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران روز گذشته با افت ۱۹۲ واحدی (معادل ۱/ ۰ درصد) مواجه شد. نمادهای کالایی عمدتا نقش اهرم فشار را بر دماسنج بازار سهام ایفا ک
رویاهای توخالی خودرویی و بانکی؟
رویه معاملات در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران بعضا به شکل گیری انتظارات مازاد و با الگوی ذهنی ماه های نه چندان دور اشاره دارد. در این خصوص معامله گران در معاملات روز شنبه در صف سنگین خرید سهام خودرویی سر و دست می شکستند ولی در معاملات دیروز این اشتیاق به گروه بانکی عوض کردن مکان داد. در حالی که دلایل بنیادی جهت توجیه چنین رشد قیمتی در هیچ یک از این گروه ها مشاهده نمی شود ولی همچنان با تصور کسب سودهای رویایی کوچ نقدینگی را شاهد هستیم. از سوی دیگر در گروه های دیگر به خصوص کالایی ها شاهد افت قیمتی نمادها هستیم.
به نظر می رسد همچنان عده زیادی در بازار حضور دارند که با داستان سرایی درخصوص بعضی گروه ها به دنبال داغ کردن سهام گروه های متفاوت هستند. علت نوسان قیمتی نمادهای خودرویی و بانکی نخ نمای بازار شده است هست. در خودرویی ها خبر زیاد کردن قیمت بهانه ای جهت خرید سهام است و در گروه بانکی نیز رویای توخالی زیاد کردن سرمایه های سنگین مشاهده می شود. در حالی که عوامل فشار بر سهام خودرویی مشمول بر افت شدید مقدار تولید، انتظار جهت ضعف تقاضا و از بین بردن تقاضای دلالی به دنبال اصلاح قیمت ها تظاهر می کنند.
خطای انتظاری در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران
در حال حاضر شاهد ورود پول های داغ به سهام بانکی با انتظار جهت زیاد کردن سرمایه های سنگین آنها هستیم. داستان سرایی از زیاد کردن سرمایه های مزبور همچنان ادامه دارد. بعضی در توهم اصلاح اوضاع سودآوری بانک ها به دنبال چنین زیاد کردن سرمایه هایی هستند حال اینکه چنین زیاد کردن سرمایه های سنگینی در سال های نه چندان دور دقیقا جهت گروه بانکی رقم خورد ولی کارنامه کنونی صنعت بانکداری کشور، که دقیقا یکی از ریشه های بحران اقتصادی کشور هست، زیان های انباشته سنگین هست؛ گرچه میزان زیان دوره های مالی در حال کم کردن است ولی کیفیت درآمدهای شناسایی شده است در این بنگاه ها جای تردید فراوان دارد.
بر این اساس گروه ماشین با یک خبر که از ماه ها قبل اثر خود را در سهام خودرویی منعکس کرده است در حال داغ شدن است و خریداران سهام این گروه علاقه ای به بررسی اوضاع بحرانی صنعت خودروی کشور حتی با وجود آزادسازی قیمت فروش ندارند.
شاخص کل بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران روز گذشته با افت ۱۹۲ واحدی (معادل ۱/ ۰ درصد) مواجه شد. نمادهای کالایی عمدتا نقش اهرم فشار را بر دماسنج بازار سهام ایفا ک
در این میان ریسک سیاست های اشتباه (عدم اصلاح قیمت خودرو) و مطابق میل دلالان ماشین نیز به صورت کامل از بین بردن نشده است و با یک گام اشتباه سیاست گذار در اصلاح قیمت فروش ماشین حتی احتمال افت زیاد تولید ماشین یا معوق شدن پرداخت حقوق به کارکنان در این بنگاه ها وجود دارد. در بانک ها نیز مسیری که سیاست گذار قصد دارد جهت اصلاح نظام بانکی برود نقش بسزایی در شکل گیری چشم انداز صنعت بانکداری دارد. با این حال معامله گران بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران بدون توجه به واقعیت ها همچنان در صدد کسب سودهای رویایی هستند. ممکن است این عنوان مطرح شود که منظور از تفاوت انتظارات با واقعیت ها چیست؟
عدم همخوانی واقعیت ها با انتظارات
منظور از ناهمخوانی انتظارات فعالان بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران با واقعیت ها علاوه بر اوضاع صنایع مختلف، عدم توجه به متغیرهای کلان هست. در این خصوص «دنیای اقتصاد» در گزارشی با عنوان عقب نشینی انتظارات تورمی به بررسی این عنوان در بازارهای متفاوت پرداخته بود. علاوه بر این همان طور که در گزارش ابتدای هفته بورس نیز اشاره شده است بود، محاسبات بر اساس مفروضات بودجه نشان می دهد که احتمال فروکش هر چه زیاد تورم وجود دارد و بر این اساس تورم نقطه به نقطه تا آخر سال باسرعت کمتری رشد خواهد داشت و در سال تازه بر اساس اوضاع کنونی متغیرها مسیر نزولی را در پیش بگیرد.
خطای انتظاری در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران
این عنوان درخصوص تورم عمومی (تورم میانگین ۱۲ ماهه) نیز قابل رصد است و نشان می دهد که روی کاغذ این تورم می تواند در نیمه دوم سال آینده مسیر نزولی را در پیش بگیرد. البته این عنوان با فرض عدم شدت یافتن فشار تحریم ها یا عدم تکرار ناهماهنگی های داخلی هست. در شرایطی که انتظارات تورمی در حال فروکش کردن است ولی در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران همچنان فعالان به دنبال کسب سودهای رویایی مطابق با نیمه نخست سال هستند. بر این اساس بدون داشتن نگاه تحلیلی به خرید سهام در یک گروه می پردازند و روز بعد به محض مشاهده فروریختن صف های خرید به دنبال صف نشینی در گروه دیگر برمی آیند. حال اینکه به صورت مشخص نگاه تحلیلی در سمت خرید به شدت ضعیف به نظر می رسد. در این میان پرسشها ساختاری از سیاست گذاری های اشتباه مقام ناظر بورسی نیز مزید بر علت شده است است تا این واکنشها هیجانی شدت یافتن شود.
پافشاری مقام ناظر بورس بر نقص ساختاری
یکی از مواردی که بارها کارشناسان نسبت به آن نقد وارد کرده اند، وجود محدودیت دامنه نوسان قیمتی هست. محدودیت دامنه نوسان قیمت سهام در معاملات روزانه، به شدت کارآیی بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران را مختل کرده است.
نقش «تحلیل» در معاملات رنگ باخته است و ملاک ارزندگی یا عدم ارزندگی صف خرید و فروش هست. حال اینکه این قانون به خودی خود رویه تشکیل صف خرید و فروش را شدت یافتن می کند. همان طور که در اوج اشاره شد خریداران سهام خودرویی و بعضا بانکی ها تحلیل درستی از شرایط ندارند و عمده معامله گران این نمادها دلخوش به داستان هایی هستند که خود دوست دارند، باور کنند. در این میان عده زیادی نیز تنها چشم به رویه قیمتی سهام دوخته اند. این معامله گران، نماینده انتظارات مازادی هستند که همچنان در بورس وجود دارند. توهم کسب سودهای رویایی باعث می شود که با سیگنال یک کانال تلگرامی که احتمالا خود در صدد داغ کردن جهت خروج از سهام هست، در سمت خرید فعال شوند.
حال اینکه فضا جهت این معامله گران تا به حدی مبهم و خالی از اطمینان (به علت نبود اعتبار تحلیلی قوی) هست، که با ریزش صف خرید به دنبال فروش سهام خود برمی آیند. در این شرایط این معامله گر با خیال زیاد کردن میزان سود خود به سمت دیگر گروه های مورد توجه حرکت می کنند. این گروه نیز به دنبال شارژ پول با انگیزه تشکیل صف خرید در مسیر صعودی قرار می گیرند. چنین معامله گرانی با مشاهده رشد قیمت، در خیال خود تصور می کنند که نقدینگی در حال حرکت به سمت گروه مجاور است و نزدیک شدن به سقف دامنه نوسان قیمتی روزانه نیز کافی است که با هراس جا ماندن از کاروان شیرین کسب سودهای رویایی به سرعت در سمت خرید چنین نمادهایی فعال شوند.
نهاد ناظر بورسی را می توان به عنوان مسبب مهم چنین رفتارهای هیجانی مسوول دانست. جای تعجب دارد که در بعضی از صحبت های مدیر شرکت بورس در ماه های اخیر نشانه ها از درک مکانیزم بازار مشاهده شد ولی در واقعیت در نهاد زیرمجموعه اثری از سیاست گذاری مناسب وجود ندارد. به صورت مشخص پایین آمدن کارآیی بازار نتیجه منفی چنین قوانین خودساخته ای است که سالیان دراز بر بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران تحمیل شده است است و هیچ کس جسارت از بین بردن آن را ندارد. گرچه بررسی ها کاملا نشان می دهد که درصد خطای کسب سود بر اساس صف خرید و فروش بسیار اوج است ولی در نگاه بازار تشکیل صف خرید و فروش معنای متفاوتی دارد و همین عنوان جهت شدت یافتن هیجان کافی است.
علت پایین ماندن کارآیی بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران چیست؟
با وجود زیاد کردن قابل توجه سواد تحلیلی بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران در سال های اخیر و همچین اثرپذیری منطقی از متغیرهای متفاوت ولی همچنان کارآیی بورس به شدت پایین هست. جهت بررسی این عنوان به ماه های گذشته برگردیم. بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران به واسطه اصلاح سیاست های ارزی جهش های متوالی را تجربه کرد. ولی این جهش ها در بازه زمانی نسبتا طولانی مدت رخ داد. علت این موضع به دامنه محدود نوسان قیمتی بازمی گردد که به دنبال آن سهام تنها اجازه رشد ۵ درصدی قیمت را دارند. همین عنوان باعث شد که سرعت بازتاب واقعیت ها در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران با تاخیر همراه باشد. در این شرایط که بورس در خوشی جهش قیمت دلار مبنای محاسبه شرکت های صادر کننده به سر می برد بازارهای جهانی مسیر نزولی را در پیش گرفتند. تشکیل صف های خرید و فروش باعث شده است بود که چشم بر واقعیت های جهانی و همچنین سیاست های احتمالی داخلی بسته شود. تصویر العمل همراه با تاخیر قیمت ها نسبت به متغیرهای اثرگذار، آن هم در شرایطی که تلاطم اقتصاد داخلی و جهانی نوسان شدید قیمت ها را می طلبید به شدت کارآیی بازار را مختل کند. در این فضا معاملات هرچه زیاد از تحلیل دور می شود و به سمت هیجان حرکت می کند.
در حالی که نتیجه های مضر وجود دامنه نوسان قیمتی (دخالت غیرمستقیم در قیمت ها) کاملا عیان هست، علت مخالفت شرکت بورس با از بین بردن این قانون دست و پاگیر مشخص نیست. بعضا عنوان می شود که این قانون به منظور کم کردن شدت نوسان قیمت ها و جلوگیری از زیان سنگین به سهامداران حفظ شده است هست، ولی به صورت مشخص مطالعات جهانی نیز این عنوان را تایید می کند که گرچه این قانون روند نوسان قیمتی را در یک روز محدود می کند ولی اگر شدت عامل فشار بر قیمت سهام نیازمند بازتاب بیش از ۵ درصدی قیمت ها باشد دقیقا به پایین آمدن محسوس سطح نقدشوندگی بازار می انجامد. از طرفی به صورت مشخص در بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران نیز مشاهده شده است با خیال خام کم کردن شدت نوسان قیمتی، اتفاقا نتیجه معکوس پدیدار می شود و تشکیل صف های خرید و فروش به شدت هیجانات افزوده و در نتیجه میزان سود و زیان سرمایه گذار فراتر از انتظارات بوده هست. البته از بین بردن ناگهانی دامنه نوسان قیمتی می تواند با توجه به ناآشنایی معامله گران بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران شدت نوسان در روزهای نخست را زیاد کردن دهد. با این حال اگر برنامه ای مدون در این خصوص در نظر گرفته شود، می توان از شدت این نوسانات نیز کاست.
راهکاری جهت از بین بردن قوانین دست و پاگیر
یکی از راهکارهایی که تا حدود زیادی می توان در از بین بردن همزمان دامنه نوسان قیمتی به عنوان عامل هیجان زا و کم کردن کارآیی بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران و همچنین جلوگیری از هراس فعالان بورس در مواجهه با این رخداد به کار گرفت، از بین بردن تدریجی دامنه نوسان هست. البته منظور از از بین بردن تدریجی بی عملی در مدت وقت طولانی نیست، بلکه منظور از بین بردن یک ماهه و طی یک برنامه مدون و با اعلام عمومی به وسیله مقام ناظر بورسی هست. بر این اساس اگر شرکت بورس در یک برنامه یک ماهه از هفته آینده اعلام کند که به صورت هفتگی دامنه نوسان قیمتی را دو برابر می کند تا بعد از چهار هفته دامنه نوسان قیمتی به صورت کامل از بین بردن شود، مشاهده می شود فعالان بازار به تدریج خود را با واقعیت ها تطبیق می دهند و بر این اساس هراس از نوسان شدید در روزهای نخست نیز از بین می رود.
البته باید توجه داشت که برداشت اشتباه مدیران پیشین شرکت بورس باعث شد که محدودیت نوسان قیمتی وضع شود. در خیال این افراد اگر محدودیت نوسان قیمتی اعمال شود در نتیجه بازار واقعیت ها را در نظر نمی گیرد. در شرایطی که بازار با سیگنال نیرومند صعودی یا نزولی مواجه باشد نوسان کمتر از ۵ درصد کاملا غیرمنطقی هست. علت اتخاذ چنین تصمیمی که به بیش از یک دهه قبل بازمی گردد کاملا نامشخص است و استدلال مدیران وقت به هیچ وجه قابل قبول نیست. احتمالا ذهنیت مدیریت دولتی بوده که اگر صف خرید و فروش تشکیل شود و مانع از حرکت قیمت شویم در حقیقت نوسان قیمت را در اختیار گرفته ایم؛ در حالی که قیمت در نتیجه عرضه و تقاضا تعیین می شود.
در سال های گذشته بارها به این مسئله ساختاری بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران پرداخته شده است هست؛ ولی به نظر می رسد گوش مدیران بورسی به این عنوان بدهکار نیست و همچنان تفکر خود را فراتر از حقایق اقتصادی می دانند. البته باید توجه داشت لازمه مشاهده اثر مثبت از بین بردن دامنه نوسان قیمتی در معاملات، آخر دادن به دخالت های نهاد ناظر بورسی در معاملات کدهای مختلف، حقوقی و حقیقی هست. باید توجه داشت که چنین دستورهایی که از سوی نهاد ناظر بورسی به معامله گران درخصوص عدم فروش سهام داده می شود، می تواندمصداق قیمت سازی باشد.
در بازار چه گذشت؟
ارزش معاملات خرد بورس پایتخت کشور عزیزمان ایران روز گذشته به بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان رسید. نمادهای کالایی مانند سهام فولاد مبارکه، پالایشی ها و همچنین پتروشیمی ها در میان نمادهای با بیشترین اثر منفی بر شاخص کل قرار داشتند. در نقطه برابر بانکی ها با پیشتازی سهام بانک ملت و صادرات بیشترین نقش حمایتی از شاخص کل را ایفا کردند.
سه نماد «خساپا»، «وبملت» و «وتجارت» به ترتیب بیشترین ارزش معاملات روز گذشته را به خود تخصیص داده شده است دادند. در معاملات امروز به نظر می رسد نوسان قیمت جهانی کالاها به خصوص نفت قابل توجه خواهد بود. ابهاماتی که بعضا درخصوص توافق اوپک مطرح می شود ممکن است بار دیگر رویه قیمتی نفت را در بازار جهانی علی رغم انتظارات رقم بزند. درخصوص رویه میان مدت مدت نیز بااهمیت ترین عامل در کنار نوسان قیمتی در بازار جهانی اوضاع قیمت دلار در بازار آزاد است.
باید منتظر بود که بانک مرکزی چه زمانی به مکانیزم بازار جهت کم کردن تلاطم دلار تن می دهد. این احتمال وجود دارد که تا انتشار عملکرد ماهانه شرکت ها یا سیگنال خارج از انتظارات (مانند سیگنال سیاسی از اروپا) سهام به روند کم نوسان خود ادامه دهد. در این میان تورم موضعی سهام، در گروه های متفاوت دور از انتظار نیست و همچنان موج های هیجانی و پول های داغ احتمالا در سهام جولان دهد. شاید در شرایطی که کسب سود به آسانی نیمه نخست سال ۹۷ نیست، عرضه اولیه سهام بتواند مانعی در برابر خروج نقدینگی از بازار سرمایه و همچنین عاملی جهت تعمیق بازار باشد.
دنیای اقتصاد/سلیمان کرمی
واژه های کلیدی: ایران | بازار | نوسان | اخبار اقتصادی و بازرگانی
